อธิบาย VLAN เป็นภาษามนุษย์ สำหรับมือใหม่ Network Engineer ที่อยากเข้าใจ VLAN แต่โคตรงง เพราะไม่รู้จะเอามันมาทำอะไร
เป็นเครื่องมือพื้นฐานที่ถ้าเราเข้าใจ เราจะโคตรพลิกแพลง การออกแบบระบบและการแก้ไขปัญหาใน Network หลายๆอย่างได้เลย
เล่าคร่าวๆ เกี่ยวกับ VLAN ก็คือ
LAN หรือ Network แบบปิดที่เราใช้งานกันในสถานที่ต่างๆเช่น บ้าน ออฟฟิศ , internet cafe หรือที่ใดก็ตามเนี่ย
มันเป็น Network ประเภท Broadcast Network ครับ
คือ เวลาอุปกรณ์แต่ละชิ้นมันมาเสียบเข้ากับ Network เนี่ย ฉันไม่รู้หรอกว่ามีใครใน Network ที่ฉันเสียบ หรือเกาะ WIFI อยู่บ้าง
การจะรู้ได้ ฉันจึงต้อง ตะโกน หรือ Broadcast เข้าไปใน Network
การทำ Broadcast หมายถึง การที่ส่งข้อมูลไปหา ทุกคนใน Network เพื่อถามว่า เธอใช่คนที่ฉันต้องการคุยหรือเปล่า ถ้าไม่ใช่ก็ไม่ต้องตอบ ถ้าใช่ก็ตอบมานะ
เช่น PC1 อยากจะส่งข้อมูลหา PC3 ว่าเธออยู่ไหน ก็จะตะโกนถามทุกคนว่าใครคือ PC3 แล้วพอ PC3 ตอบมา ก็จะรู้จักกันแล้วคุยกันได้
ทีนี้พอคนใน Network มันเยอะมากๆเข้า ทุกคนก็ตะโกนโหวกเหวกกันเต็มไปหมด Bandwidth ใน Network แทนที่จะเอามาส่ง Data ที่เป็นข้อมูลจริงๆ ต้องแบ่งมา Broadcast เพื่อถามว่าใครอยู่ที่ไหน
ดังนั้นใน Network ที่ใหญ่มากๆ สิ่งที่ Network Engineer หลายๆคนทำก็คือ การแบ่ง Network ใน Office ออกเป็นส่วนๆด้วยการใช้ VLAN .. เพราะ VLAN จะแบ่ง Network Segment ออกจากกัน ต่อให้เสียบบน Switch ตัวเดียวกัน แต่ถ้า 2 Port เป็นคนละ VLAN ก็ถือว่า PC ที่เสียบ Port ทั้ง 2 นี้ เป็นคนละ Network กัน แล้วจะมองไม่เห็นกันเลย
การที่เราหั่น Network ออกเป็น VLAN ย่อยๆ จะทำให้ขนาดของ Network เล็กลง เพื่อลด Broadcast ในระบบและเพิ่มประสิทธิภาพ ของอุปกรณ์ Network ให้ดีขึ้นนั่นเองครับ
VLAN ใช้เพื่อสร้างความปลอดภัยในการ Access เข้าสู่ส่วนต่างๆของ Network ได้ด้วย
จากหัวข้อเมื่อกี๊ ที่เราแบ่ง Network ออกเป็นส่วนๆ เช่น ผมอาจจะแบ่ง VLAN ออกเป็นแผนกต่างๆ เช่น บัญชี , IT , VIP , Guest แต่ละแผนกจะมองไม่เห็นกันเลย ทำให้เกิดความปลอดภัยขึ้น หลายอย่างด้วยกัน
อย่างแรกก็คือ ลดความเสียหาย ในกรณีที่เกิด ransomware หรือไวรัสแบบ DDoS ขึ้นในระบบ อย่างน้อย ความเสียหายจะพังแค่ใน แผนกที่ติดไวรัสเท่านั้นครับ
อย่างที่ 2 ก็คือ การจะวิ่งข้าม Network จะต้องวิ่งผ่าน Router หรือ Firewall ทำให้เราสามารถใช้ Firewall Policy เพื่อควบคุม Permission ของการเข้าถึง ส่วนต่างๆของ Network ได้ครับ
ยกตัวอย่างเช่น ถ้า Server กับ PC ใน Office อยู่ LAN เดียวกัน เราจะไม่สามารถเอา Network Firewall มา Block เพื่อคุม Policy ได้เลย แต่ถ้าเกิดเรากั้น VLAN แล้วเราทำ Routing ข้าม VLAN จะทำให้เราสามารถใช้ Firewall บน Router เพื่อทำ Security Policy ได้นั่นเองครับ
นอกจากช่วยเพิ่มประสิทธิภาพ , ช่วยเพิ่มความปลอดภัย
VLAN ยังช่วยเรื่องความยืดหยุ่นในเรื่องของงานเดินสาย และจำนวน Port บน Switch อีกด้วย
ยกตัวอย่างเช่น ผมมีตึก 3 ชั้น
แต่ละชั้นมี Switch 24 Port
ชั้น 1 เป็น บัญชี
ชั้น 2 เป็น IT
ชั้น 3 เป็น ห้องเจ้านาย
ผมทำ VLAN แบ่ง Switch เพื่อแยก VLAN ไว้หมดแล้วในการแยก Network ของ 3 ชั้นออกจากกัน
แต่พอดีกิจการดี มีรับพนักงานบัญชีเพิ่ม เพื่อมาทำงาน แต่ที่นั่งชั้น 1 ที่เป็นของฝ่ายบัญชีเต็มหมดแล้ว ต้องมานั่งชั้น 2 แต่ชั้น 2 เป็น Network ของ IT
ซึ่งก็ไม่ยาก ถ้าเรามีอุปกรณ์ Network ที่รองรับ VLAN เราก็แค่แก้ Port ที่บัญชีกลุ่มใหม่ ที่นั่งชั่น 2 ให้เป็น VLAN เดียวกับชั้น 1 เท่านี้ บัญชีที่ชั้น 1 และชั้น 2 ก็ถือว่าเป็น Network ชุดเดียวกัน สามารถ Access สู่ทรัพยากรทางด้าน Network เช่น File Server หรือ Printer จากชั้น 2 ได้เหมือนกับนั่งชั่น 1 เลยครับ
ดังนั้น VLAN ก็จะช่วยเหลือ ในกรณีที่ต้องการความยืดหยุ่น เรื่องงานสายได้ด้วย
อย่างไรก็ตาม อุปกรณ์ที่จะใช้ VLAN ได้ ก็จำเป็นที่จะต้องรองรับ มาตรฐานของ VLAN ด้วย ข้อดีคือมันเป็นมาตรฐานกลาง Network Switch ยี่ห้อไหนๆ ก็ตามขอแค่รองรับมาตรฐาน 802.1q ก็คือ รองรับ VLAN สามารถใช้งานร่วมกันได้หมด จะ Cisco , HP, Aruba , Huawei , TPLINK , DLINK ยี่ห้ออะไรก็ใช้กันได้หมด
แต่การทำ VLAN จะต้องทำสิ่งที่เรียกว่า Inter VLAN Routing เพื่อทำการโยน Network ข้าม VLAN ด้วย เพราะว่า VLAN อย่างเดียว มันแค่ทำหน้าที่ ส่งข้อมูลไปมาหาสู่กันภายใต้ VLAN เดียวกันเท่านั้น คนละ VLAN ถือว่าไปไม่ได้จ้า การจะข้ามไปได้ ก็ต้องใช้ Router ที่รองรับ การทำ Inter VLAN Routing ด้วยนั่นเองครับ
อธิบายภาษามนุษย์แบบคร่าวๆประมาณนี้ แต่ถ้าอยากลงลึก ทั้งวิธีการ ขั้นตอน ของ Network Switch แต่ละยี่ห้อในการใช้ VLAN โดยเฉพาะ Mikrotik วันเสาร์ที่ 17 – วันอาทิตย์ที่ 18 มิถุนายน 2566